بررسی رنگ بندی فیلتر و کارتریج ماسک شیمیایی؛ راهنمای انتخاب فیلتر شیمیایی

در محیط هایی که احتمال حضور بخارات سمی، گازهای خورنده یا مواد شیمیایی خطرناک وجود دارد، استفاده از فیلتر ماسک شیمیایی اهمیت بالایی پیدا می کند. این فیلترها که با عنوان کارتریج ماسک شیمیایی نیز شناخته می شوند، وظیفه دارند آلاینده های موجود در هوا را جذب یا خنثی کرده و از ورود آن ها به سیستم تنفسی جلوگیری کنند. نکته مهم اینجاست که رنگ بندی فیلتر ماسک شیمیایی به کاربر کمک می کند تا بر اساس نوع ماده شیمیایی، کارتریج مناسبی انتخاب کند. آشنایی با رنگ بندی کارتریج ماسک شیمیایی نه تنها به حفظ ایمنی فردی کمک می کند، بلکه از بروز آسیب های ناشی از انتخاب اشتباه فیلتر نیز جلوگیری خواهد کرد.

انواع استاندارد رنگ بندی کارتریج ماسک شیمیایی

یکی از مهم ترین مواردی که در هنگام انتخاب فیلتر ماسک شیمیایی باید به آن توجه شود، رنگ بندی کارتریج ماسک شیمیایی است. این رنگ ها به منظور دسته بندی انواع آلاینده ها و گازهای خطرناک طراحی شده اند تا کاربر بتواند با دقت بالا، کارتریج ماسک شیمیایی مناسب را انتخاب کند. دو استاندارد بین المللی معتبر در این زمینه وجود دارد:

• استاندارد اروپایی EN 14387
• استاندارد آمریکایی NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health)

هر دو این استاندارد ها، سیستم رنگ بندی خاصی را معرفی کرده اند که بر اساس نوع آلاینده ای که فیلتر توان مقابله با آن را دارد، تعریف می شود. این سیستم نه تنها در انتخاب صحیح فیلتر نقش دارد، بلکه از بروز اشتباهاتی که ممکن است جان کاربر را به خطر بیندازد، جلوگیری می کند.

استاندارد EN 14387

در استاندارد اروپایی EN 14387، برای هر دسته از آلاینده ها، یک رنگ مشخص در نظر گرفته شده است. این رنگ ها نه تنها به انتخاب سریع کمک می کنند، بلکه از نظر روان شناختی هم برای تفکیک بصری بسیار مؤثرند. در جدول زیر می توان دسته بندی کامل را مشاهده کرد:

کدهای A، B، E، K می‌توانند با شماره‌هایی مثل 1، 2 یا 3 همراه شوند (مثلاً A2 یا ABEK1) که نشان‌دهنده ظرفیت جذب فیلتر هستند:

• 1 = ظرفیت کم
• 2 = ظرفیت متوسط
• 3 = ظرفیت زیاد

فیلترهای ترکیبی (مثل ABEK یا A2B2E2K1) دارای چند رنگ در یک فیلتر هستند. نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که برخی فیلترها (مثل AX و HG) تنها برای مدت محدود قابل استفاده هستند و ماهیت یک بار مصرف دارند. بنابراین آگاهی از محدودیت های هر فیلتر، به اندازه انتخاب درست آن اهمیت دارد.

فیلترهای ترکیبی (Combined Filters)

فیلترهایی که ترکیبی از چند گاز را پوشش می دهند. در این حالت، رنگ فیلتر ترکیبی از رنگ های مربوط به هر جزء است.

• ABEK1: محافظت در برابر بخارات آلی (A)، غیرآلی (B)، اسیدی (E) و آمونیاک (K) – کلاس 1
• AXP3: محافظت در برابر بخارات آلی سبک + ذرات بسیار خطرناک
• ABEK2HgP3: فیلتر ترکیبی با حفاظت بالا شامل جیوه و ذرات با سمیت بالا

استاندارد NIOSH

در سیستم ایمنی و بهداشت شغلی ایالات متحده، طبقه بندی و رنگ بندی فیلترهای ماسک شیمیایی بر اساس استاندارد NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health)  تعریف می شود. این استاندارد نیز مشابه EN 14387 اروپایی، به شناسایی سریع نوع فیلتر و کاربرد آن کمک می کند، اما ساختار آن کمی متفاوت است و بیشتر حول طبقه بندی N ، R،  P برای فیلترهای ذرات و کارتریج های رنگی برای گازها و بخارات سازمان دهی شده است. فیلترهای ذرات را با سه حرف و سه عدد مشخص می کند:

در استاندارد NIOSH، رنگ فیلترها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که نوع آلاینده‌ای که ماسک در برابر آن محافظت می‌کند را به‌سرعت مشخص کند. در جدول زیر، رنگ‌بندی رایج‌ترین فیلترهای شیمیایی بر اساس استاندارد NIOSH را مشاهده می‌کنید که هر رنگ، نشان‌دهنده‌ی نوع خاصی از گاز، بخار یا ذره است.

فرض کنید در یک کارگاه نجاری مشغول به کار هستید. در این محیط، گرد و غبار چوب در هوا پراکنده است، اما روغن یا بخارات روغنی وجود ندارد. در این حالت، استفاده از فیلتر N95 منطقی و مناسب است، چون این فیلتر تا ۹۵٪ از ذرات معلق را جذب می کند و برای محیط های خشک و بدون روغن طراحی شده است.

حالا تصور کنید در یک کارگاه نقاشی صنعتی کار می کنید که مه روغن و اسپری رنگ در فضا پخش می شود. در چنین شرایطی، فیلتر  R95 بهتر عمل می کند، چون در برابر ذرات روغنی مقاومت دارد، البته فقط برای حداکثر ۸ ساعت کاری.

اما اگر در محیطی مانند پالایشگاه یا تعمیرگاه هواپیما مشغول به کار هستید، که احتمال تماس طولانی مدت با ذرات روغنی زیاد است، باید از فیلتر P100 استفاده کنید. این فیلتر نه تنها در برابر روغن کاملاً مقاوم است، بلکه تا ۹۹.۹۷٪ از ذرات را نیز فیلتر می کند و برای استفاده مداوم طراحی شده است.

هر دو استاندارد به دنبال یک هدف مشترک هستند (یعنی حفاظت تنفسی در برابر گازهای خطرناک) اما رویکرد آن ها کمی متفاوت است استاندارد EN 14387  بیشتر در اروپا رایج است و روی تقسیم دقیق نوع گاز تمرکز دارد، در حالی که استاندارد NIOSH علاوه بر رنگ بندی، فیلترهای ذرات را نیز با حروف و اعداد طبقه بندی می کند. آشنایی با تفاوت این دو استاندارد، برای افرادی که در پروژه های بین المللی کار می کنند ضروری است.

انتخاب فیلتر مناسب، چیزی فراتر از دنبال کردن رنگ ها یا شماره هاست. کاربری که شناخت کافی از نوع آلاینده نداشته باشد، حتی با بهترین ماسک هم در معرض خطر قرار می گیرد. بنابراین پیش از هر بار استفاده، باید مطمئن شد که نوع فیلتر، شرایط محیطی، و استاندارد مورد نیاز به درستی شناسایی شده اند. رنگ ها راهنما هستند، اما تصمیم نهایی با آگاهی شما شکل می گیرد.