استخدام کارشناس فروش تلفنی و حضوری در شرکت سلامت پیشرو ایمن سپاهان(سپاس) - کلیک کنید

آشنایی با سیستم تنفسی انسان

آشنایی با سیستم تنفسی انسان

بدن آدمی جهت ادامه حیات نیاز به یک منبع دائمی اکسیژن دارد وبه طور دائم این اکسیژن را از هوا در یافت می کند ، هوای دریافتی شامل 21% اکسیژن - 78% نیتروژن و 1% شامل چند گاز (دی اکسیدکربن - نئون - آرگون - هلیوم و...) می باشد که در عمل به جزء اکسیژن بقیه گازها به صورت خنثی بوده و نقش فعالی در سیستم تنفسی ندارند . فقط اکسیژن جنبه حیاتی داشته و باعث سوخت وساز و تولید انرژی و حرارت در سلولهای بدن می باشد.

بدن  هوا را از طریق دهان و بینی ومجاری تنفسی وارد ریه ها کرده ، برای مدت کوتاهی نگهداری می کند تا اکسیژن مورد نیاز به وسیله کیسه های هوائی جذب و وارد خون شود سپس مجدداً خارج می سازد ، این فرایند به عنوان تنفس شناخته می شود که شامل دو مرحله دم و باز دم می باشد.

مرحله اول زمانی که هوا به داخل ریه مکش می شود(دم) :

انسان هوارا از طریق دهان وبینی بوسیله مراکز عصبی عضلات  قفسه سینه که سبب بالا آمدن دنده ها و پایین رفتن پرده دیافراگم می شود با ایجاد خلاء نسبی ( در حدود 3 میلی متر جیوه کمتر از فشار جو ) دریافت و وارد ششها می کند ، سپس توسط نایژه ، نایژکها و کیسه های هوایی اکسیژن مورد نیاز جذب و همراه با خون از طریق دستگاه گردش خون (پمپاژ قلب) جهت سوخت وساز و تولید انرژی به تمام سلولهای بدن می رسد . پس از تولید انرژی اکسیــژن و اکسیـــژن مصرفی ( تقریبا 4% ) به صورت گاز کربنیک مجدداً به ریه باز می گردد.

مرحله دوم زمانی که هوا از ریه  خارج می شود ( بازدم) :

وقتی که عمل دم کامل گردید دنده ها پائین رفته و دیافراگم خود به خود بالا می آید و باعث فشرده شدن قفسه سینه می گردد در نتیجه هوای داخل ششها بالا رفته و به بیرون رانده می شود ، با وجودی که هنگام دم و باز دم هوا به صورت یک توده در اثر اختلاف فشار، کل هوا مبادله می شود ، بدیهی است که ترکیب گازهای تنفسی در هوای دم وباز دم کاملاً متفاوت باشد . در هوای باز دم میزان اکسیژن کاهش یافته  بر میزان دی اکسید کربن افزوده می شود و میزان نیتروژن در همه حال ثابت است ؛ پس می توان گفت که در هر عمل دم وبازدم در حدود 4% از اکسیژن جذب شده به صورت گاز کربنیک خارج می شود.

گنجایش ششها و نیاز اکسیژن

گرچه گنجایش شش افراد با توجه به حجم ریه محدود است ولیبسته به نوع نفس کشیدن، میزان تبادل هوا با محیط فرق می کند . در شرایط عادی بین 12 تا 18 بار در دقیقه و هر بار حدود نیم لیتر هواجهت تولید انرژی در سلولها وارد شش می شود که به آن هوای جاری گفته می شود ؛ از این مقدار در حدود دو - سومش به کیسه های هوایی می رسد و باخون مبادله می شود ویک سوم بقیه در مجرای تنفسی باقی می ماند . این هوای باقی مانده را هوای مرده می نامند  هنگام نفس عمیق می توان هوای جاری را چهار برابر افزایش داد به کل هوایی که یک فرد پس از یک دم عمیق و طی یک باز دم و تا حد ممکن بیرون می دهد که به آن ظرفیت حیاتی گفته می شود. ظرفیت حیاتی در انسان در حدود 5/3 لیتر است . ششهـا حتی پس از یک بازدم عمیق هم به حالت نیمه باز هستند . مقدار اکسیژنی که برای بدن مورد نیاز است با مقدار کاری که انجام می پذیرد متناسب می باشد. در زمان استراحت نیاز به اکسیژن به طرز چشمگیری کاهش می یابد ، بالعکس ، در فعالیتهای شدید مثل ورزش کردن، از پله بالارفتن و یا حتی در بیماری ،وجود مانعی در راه های عبور هوا ، هیجانات روحی وعصبی ، شنیدن خبرهای ناگهانی و شوک باعث می شود که به اکسیژن بیشتری نیاز باشد. این نیاز به دو طریق هم زمان یکی افزایش عمق تنفس را دیگری سرعت مراحل تنفس تأمیـن می شود . به همین دلیل آتش نشانان باید سعی کنند با خونسردی و بدون هیجانات عصبی کار کنند زیرا هرگونه نیاز غیر عادی به هوا ، باعث به حداقل رسیدن زمان در هنگام استفاده از دستگاه تنفسی خواهد شد.

لذا با توجه به مطالب یاد شده در حرفه آتش نشانی در استانداردهای جهانی جهت محاسبه زمان دستگاه های تنفسی برای یک آتش نشان در فعالیتهای معمولی با دستگاه تنفسی 40 لیتر در دقیقه هوا در نظر گرفته می شود.

هوای غیر قابل تنفس

     هوایی غیر قابل تنفس است که اولاً درصد اکسیژن هوا کمتر از حد معمول باشد ، ثانیاً

فضا یا محیط دارای گازهاو بخارات سمی و سوزاننده باشد . با تشریح  حریق و آشنایی با عوامل ایجاد شده در آتش سوزیها ،  به خصوص برای آتش نشانانی که در طول دوران خدمت خود با توجه به وظیفه خطیر در اینگونه شرایط کار می کنند در خصوص اهمیت حفاظت سیستم تنفسی و الزام به استفاده از دستگاه تنفسی بیان می گردد .

اکسیژن قابل اشتعال نبوده ، ولی جهت سوختن مواد دیگر لازم است . سوختن مواد ، یک واکنش اکسیداسیون حرارت زا بوده که انرژی حاصل از واکنش به صورت گرما و شعله خواهد بود در اثر سوختن ، مولکولهای اکسیژن با مواد دیگر ترکیب شده در نتیجه درصد اکسیژن پایین می آید ، از طرفی می دانیم اکسیژن در بدن جهت سوخت وساز وتولید انرژی در سلولهای بدن مورد نیاز است کافی است برای مدت کوتاهی در یک پاکت یا کیسه نایلونی نفس بکشید ، ملاحظه خواهید کرد که تنفس یطور خود بخود تشدید می شود چون در اثر تنفس مجدد هوای کیسه نایلونی  میزان ، اکسیژن خون کاهش یافته و دی اکسید کربن آن افزایش می یابد. این تعداد تنفس در اثر ازدیاد دی اکسیدکربن در خون و میل تنفس و در نتیجه کمبود اکسیژن است و بعبارت دیگر هرگاه میزان اکسیژن خون کاهش و دی اکسید کربن افـزایش یـابد ، فعـالیتهـای تنفسی شدیـد تا ورود اکسیژن بیشتر و دفع دی اکسید کربن اضافی توازن این دو گاز در خون متعادل شود ، در آتش سوزیها اکسیژن صرف سوختن اجسام شده ، در نتیجه کمبود اکسیژن حاصل می شود که به طور عادی نمی توان به کمبود آن پی برد .  برای انجام رضایت بخش فعالیتهای بدن به هوای دم باید حداقل 20% اکسیژن باشد . هوایی که فقط چند درصد از این مقدار کمتر باشد بروز ناراحتی ضعیف یا خفیف ودر نهایت با درصدهای بالا منجر به بیهوشی وحتی مرگ می شود.

فضای آلوده به گازهای سمی جزء خطراتی است که آتش نشانان را در طی دوران خدمتشان همواره تهدید می کند . تنوع در انواع مواد قابل اشتعال که در آتش سوزیها به خصوص حریق هایی که در جاهای سربسته می سوزند با توجه به میزان حرارت واکسیژن دریافتی، گازها وبخاراتی متصاعد می کنند که سوزش آور وبسیار سمی و خطرناک می باشند .

چوب ، پنبه، روزنامه حاوی مواد سلولزی می باشند در اثر سوختن ، مقدار قابل توجهی گازهای منو اکسید ، دی اکسید کربن ، اسید استیک ، اسید فرمیـک ، الـکل متیلیک متصـاعد می نمایند.پشم و ابریشم ، گازهای منواکسیدکربن ، دی اکسید کربن ، هیدروژن سولفوره و آمـونیـاک متصاعـد می نمایند . پلاستیکها  منواکسید ، دی اکسید کربن و اکرولئین متصاعد می نمایند.

گاز منواکسید کربن

گازی است سمـی ، بـی رنگ ، بی بو و بـی طعـم که در اثر اکثر احتراقات ناقص تولید می شود .  این گاز سـبکتر از هـوا اسـت ولـی بـه علت قابلیت انتشار زیاد ، در کلیه نقاط پراکنده و متراکم می شوند . چون بوی مشخصی ندارند ، شخص متوجه وجود آن در اطراف خود نخواهد شد . میل ترکیبی هموگلوبین خون به منو اکسید کربن 300 برابر نسبت اکسیژن است ، وقتی این ترکیب صورت بگیرد اکسیژن قادر نیست خود را به نسوج بدن که بسیار به آن محتاج اند برساند .

گاز دی اکسید کربن :

سمی نیست ولی در محیطهای سربسته درصد اکسیژن قابل تنفس را کم می کند . این گاز محرک تنفس است و باعث می شودکه گازهای سمی دیگری وارد سیستم تنفسی شود.بخارات و گازهای تولیدی حریق  به شرایط زیر بستگی دارد :

الف) نوع مواد قابل احتراق

ب) شدت حرارت که  باعث تبخیر سریع مواد می شود.

ج ) درجه حرارت گازهای متصاعده،درآغازحریق نسبتا سرد است ولی مقدارقابل توجهی موادسمی در بردارند

د  ) درصد ترکیب اکسیژن با مواد

گردآوری: دپارتمان تولید محتوی ایمن سپاهان