استخدام کارشناس فروش تلفنی و حضوری در شرکت سلامت پیشرو ایمن سپاهان(سپاس) - کلیک کنید

معرفی و تقسیم بندی ماسک های تنفسی

معرفی و تقسیم بندی ماسک های تنفسی

به کار گیری وسایل حفاظت از سیستم تنفسی در شرایط مخاطره آمیزی که کمبود اکسیژن وجود دارد یا آلاینده های سمی به صورت گازی، ذره ای یا ترکیبی از شرایط فوق می باشد توصیه می شود. نکته ای که باید قبل از خرید هر نوع ماسک ایمنی به آن توجه کرد این است که حتماً شرایط محیط کار توسط متخصصین بهداشت حرفه ای از نظر کیفیت آلاینده ها در محیط دقیقاً بررسی شود که شامل پاسخ به سوالات زیر است:

آیا در محیط کار کمبود اکسیژن وجود دارد؟
آلاینده های مضر از چه نوعی است؟
اثر آلاینده ها روی بدن کارگران چگونه است؟
غلظت آلاینده ها چه قدر است و آیا بالاتر از حد مجاز می باشد؟
آیا ابزار حفاظتی در وضعیت اضطراری مورد استفاده دارد یا استفاده از آن در طول شیفت مطرح است؟
چند وقت یک بار و در طول چه مدت، استفاده از این وسایل مورد نظر است؟
با توجه به سوالات فوق و پاسخ آنها می توان ماسک ها را زا نظر علمی به سه دسته تقسیم کرد:

ماسک تصویه کننده هوا:


ماسک های کپسول دار هوای فشرده (ماسک های هوا سر خود)
ماسک های رساننده هوا
ماسک های گروه اول را باید بسته به نوع آلاینده انتخاب کرد. استفاده از این ماسک فقط در محیط هایی که فضای حاوی اکسیژن کافی می باشد

یعنی بیش از ۱۸ درصد حجمی. نوع عمل تصفیه کنندگی این ماسک ها غالباً به صورت های مکانیکی و به شکل به دام انداختن ذرات، عمل جذب، انجام واکنش های شیمیایی و حتی در مجاورت کاتالیزور می باشد.
ماسک های تصفیه کننده هوا را به سه گروه دسته بندی می کنند:

ماسک های فیلتردار مکانیکی
ماسک های کارتریج دار شیمیایی (کپسول شیمیایی)
ماسک های کانسیتردار شیمیایی (گاز ماسک)


از مشخصات ماسک های فیلتردار مکانیکی در برابر ذرات این است که از یک قطعه صورت و یک فیلتر تشکیل شده اند و فیلتر مزبور برای هر ماده ذره ای کاربرد دارد. نکته مهم این است که استفاده از این ماسک ها در برابر گازها و بخارات شیمیایی به هیچ وجه مجاز نمی باشد.
ماسک های کارتریج دار شیمیایی عموماً دارای نیم قطعه صورت مجهز به دریچه بازدم می باشند و مستقیماً به یک یا دو کارتریج مملو از تعداد محدودی مواد شیمیایی متصل می گردند. کارایی عمومی این ماسک ها غالباً در برابر گازها و بخارات با سمیت کم می باشد.
از جمله مواد شیمیایی به کار رفته در کارتریج ها می توان به ذغال فعال برای جذب بخارات کلی، مخلوط ذغال فعال و مواد قلیایی برای جذب گازهای اسیدی و کربنات سدیم به تنهایی برای برخی دیگر از گازهای اسیدی اشاره کرد . باید توجه داشت که حداکثر قدرت حفاظتی انواع مختلف کارتریج ها در مقابل بخارات آلی تا محدوده ۱/۰ درصد حجمی (۱۰۰۰ پی پی ام)، گازهای اسیدی تا ۰۵/۰ درصد حجمی (۵۰۰ پی پی ام) و در برابر بخارات آمونیاک تا ۰۷/۰ درصد حجمی (۷۰۰ پی پی ام) می باشد.

نکته ایمنی مهم این است که به هیچ وجه نباید از ماسک های کارتریج دار در مقابل گازها و بخارات زیر استفاده کرد:

گازها و بخاراتی که دارای سمیت زیاد می باشند؛ مانند سیانید هیدروژن
گازها و بخاراتی که که به وسیه ماده شیمایی کارتریج گرفته نمی شوند؛ مانند مونو اکسید کربن
تحریک کننده شدید چشمی مانند دی اکسید سولفور
نکته بهداشتی در استفاده از ماسک ها علاوه بر اختصاصی کردن آنها، استفاده از پارچه کتانی در زیر ماسک و بین صورت کارگر است که از بروز احتمالی حساسیت در اثر تعریق صورت جلوگیری می کند.
ماسک های کانسیتردار از یک قطعه تمام صورت تشکیل شده اند و از راه لوله خرط.می به یک قوطی محتوی مواد جاذب متصل می گردند. مورد اتفاده صحیح این کانسیترها غالباً در برابر بخارات عالی، گازهای اسیدی، آمونیاک مونو اکسید کربن و غیره می باشد.

گاز ماسک ها حفاظت بسیار موثر و قابل اعتمادی را برای کاربردهای اختصاصی و شرایط عادی انجام می دهد و این دو صورتی است که آلاینده در محدوده حفاظتی آنها باشد. ذکر این نکته ضروری است که گاز ماسک ها را نباید در شرایط کمبود اکسیژن و غلظت های بیش از ۲ درصد حجمی (۲۰۰۰ پی پی ام) آلاینده ها در فضا به کار برد و مدت زمان حفاظتی یک کانسیتر بستگی به نوع قوطی به ویژه از نظر اندازه و مقدار ماده شیمیایی در آن، غلظت آلاینده در هوا و نیز نوع فعالیت بدنی کارگر استفاده کننده دارد.

ماسک های رساننده هوا از راه لوله یا شیلنگی که به یک منبع هوای آلوده متصل است، هوا را به داخل قطعه صورت ماسک هدایت می کند. این ماسک ها غالباً برای کار در غلظت های بالا گرد و غبار، گازها و بخارات مضر یا محل های کم اکسیژن در نظر گرفته می شود؛ مانند کار در تانک ها، چاه ها، کانال های عمیق فاضلاب، عملیات تغییر خطوط وه گاز، تماس با دی اکسید کربن در صنایع تبریدی، زیرزمین ها، انبارهای آلوده و کار در کارخانجات شیمیایی و ذوب فلز

ماسک های رساننده هوا به دو دسته شیلنگی با دنوده یا بدون دمنده هوا و نیز ماسک با لوله هوا به صورت تامین جریان ثابت و. نیز جریان مورد نیاز به هنگام دم تقسیم می شوند. نوع شلنگی بدون دمنده هوا ممکن است با حداکثر طول شلنگی معادل ۱۵ متر به کار روند و طول شلنگ این ماسک ها با دمنده هوا ممکن است از ۵۰ تا ۸۰ متر متغییر می باشد. ماسک های حفاظتی با لوله هوا نیز دارای سیستم تنظیم کننده فشار، دریچه فشار و یک دستگاه کنترل جریان هوا بر اساس نیاز فرد می باشد. در ماسک های با جریان ثابت مناسب ترین منبع رساننده هوا کمپرسور هوا می باشد.
نکته قابل توجه در استفاده از ماسک های با لوله هوا در امااکنی است که خطرات مضر آلاینده های شیمیایی آلی وجود ندارد؛ مانند عملیات رنگ کاری به صورت اسپری، جشوکاری، کار با حلال ها و غیره. از خصوصیات دیگر ماسک های تنفسی با لوله های هوا این است که این ابزار برای استفاده کاگر به مدت طولانی بسیار سبک و راحت بوده و عموماً قابل قبول ترین شکل حفاظتی در عملیاتی که نیاز به تامین جریان ثابت هوا کاملاً محسوس است، می باشد.

از ماسک های کسول دار هوا سر خود در شرایطی استفاده می شود که تماس فرد با محیط اطراف باعث بروز خطرات شدید جانی می شود؛ مانند محیط های آلوده به تراکم زیاد گازها و بخارات سمی و نیز فقدان اکسیژن کافی. امتیاز بزرگ این ماسک ها این است که به سادگی می توان از آنها در فواصل بیشتر از ۵۰ متر استفاده کرد ولی اینگونه ماسک ها سنگین و حجیم بوده و استفاده از آنها نیاز به آموزش دارد.

نکته قابل توجه این است که مدت زمان استفاده از ماسک های کپسول دار هوا سر خود به علت یکسان نبودن ظرفیت کپسول های آنها به طور متوسط از ۱۳ دقیقه تا ۲ ساعت متغیر می باشد.

در مرحله اول آموزش نکات ویژه ای که قبل و بعد از استفاده از هر نوع ماسک باید به ان توجه کرد، به ترتیب شامل موارد زیر می باشد:
توضیح و تشریح خطرات عادی و اضطراری به کارگرانی که زوم استفاده از ماسک ها در آن مشهود است.
توضیح و تشریح خطرات عادی و اضطراری از نقطه نظر وضعیت های به کارگیری، خصوصیات ساختمانی و محدودیت آنها
آموزش های لازم در مورد چگونگی استفاده از ماسک ها از نظر تنظیم قطعه صورت و شیرهای رساننده هوا
آموزش هایی در زمینه چگونگی و زمان تعویع به موقع فیلترها، کارتریج ها، کانسیترها و کپسول ها
استفاده تمرینی از ماسک ها در شرایط ویژه مصنوعی یا عادی به منظور حصول اطمینان در به کارگیری صحیح آنها.
در قسمت بعدی « رنگ ها و استفاده آنها در ایمنی » توضیح داده خواهد شد.

منبع : فصل چهارم کتاب « ایمنی و بهداشت حرفه ای » نوشته دکتر ایرج محمد فام – انتشارات آها – چاپ اول ۱۳۹۲